Strafor, halk arasında köpük olarak bilinen, teknik adı EPS (genleştirilmiş polistiren) olan hafif bir malzemedir. Hacminin yaklaşık yüzde 98'i durgun havadan, yalnızca yüzde 2'si polistirenden oluşur. Bu yapı ona hem düşük ağırlık hem de iyi ısı yalıtımı kazandırır; bu yüzden aynı beyaz köpüğü hem bir dondurma kutusunda hem bir binanın dış cephesinde görürsünüz. Bu rehberde straforun ne olduğunu, neyden ve nasıl yapıldığını, köpük ve EPS kelimeleriyle ilişkisini, teknik özelliklerini, kullanım alanlarını ve en çok merak edilen soruları tek sayfada topladık.
Strafor kelimesi Türkçeye bir marka adından geçmiş ve zamanla malzemenin genel adı olmuştur. Teknik literatürde bu malzemenin adı EPS, yani genleştirilmiş polistirendir (İngilizcesi expanded polystyrene). Günlük dilde ise çoğu kişi ona kısaca köpük der: köpük kutu, köpük koli, köpük ambalaj gibi. Üç kelime de aynı beyaz malzemeyi anlatır.
Straforu bu kadar yaygın yapan şey, çok az hammaddeyle çok büyük hacim elde edilmesidir. Bir metreküp straforun içinde yalnızca 15 ile 30 kilogram arasında plastik bulunur; geri kalanı milyonlarca küçük gözeneğe hapsolmuş havadır. Hapsolmuş hava ısıyı zor iletir, darbeyi yayarak sönümler ve malzemeyi taşınması kolay bir ağırlığa indirir.
Straforun hammaddesi polistirendir. Polistiren, stiren adlı petrol türevi bir monomerin zincir hâlinde birleşmesiyle oluşan bir termoplastiktir; yoğurt kabı, tek kullanımlık çatal ve CD kutusu gibi sert plastikler de aynı malzemeden yapılır. Straforu bu sert plastiklerden ayıran şey, boncuk hâlindeki polistirenin içine katılmış pentan adlı şişirici gazdır. Isıtıldığında pentan genleşir ve her boncuğu içi hava dolu bir küreye dönüştürür.
Hammadde dünyada birkaç büyük petrokimya üreticisi tarafından boncuk (granül) formunda satılır. Strafor üreticileri bu boncukları satın alır, genleştirir ve kalıplar. Bu yüzden bir strafor fabrikasının asıl işi kimya değil, genleştirme ve şekillendirmedir. Boncuk kalitesi, boncuk boyu ve katkı maddeleri (örneğin alev geciktirici) son ürünün yoğunluğunu ve sınıfını belirler.
Üretim üç ana adımdan oluşur ve her adımda tek gerçek girdi su buharıdır.
| Adım | Ne olur? | Sonuç |
|---|---|---|
| 1. Ön genleştirme | Boncuklar buharla ısıtılır; pentan genleşir, her boncuk hacminin 40-50 katına şişer. | Yoğunluk bu adımda belirlenir (kaç DNS olacağı). |
| 2. Dinlendirme | Şişmiş boncuklar silolarda birkaç saat bekletilir; iç basınç dengelenir, hücreler stabil hâle gelir. | Kalıpta düzgün kaynaşma için gerekli. |
| 3. Kalıplama | Boncuklar kalıba doldurulur, tekrar buhar verilir; boncuklar birbirine kaynaşır ve kalıbın şeklini alır. | Kutu, kavanoz yuvası gibi şekilli ürün ya da kesilecek büyük blok. |
Üçüncü adımda iki yol ayrılır. Şekilli kalıplamada malzeme doğrudan son ürün şeklinde çıkar: dondurma kutusu, balık kasası, kupa koruması gibi. Blok kalıplamada ise büyük bir dikdörtgen blok üretilir ve bu blok daha sonra sıcak telle ya da CNC ile istenen ölçüde kesilir: yalıtım levhası, özel kesim yuva, harf ve şekil kesimi bu yoldan gelir. Hangi ürünün hangi yöntemle üretildiği, ölçünün değiştirilip değiştirilemeyeceğini de belirler; bu konuya aşağıda döneceğiz.
Bu dört kelime çoğu zaman birbirinin yerine kullanılır ama aralarında küçük farklar vardır. Aşağıdaki tablo hangi kelimenin neyi anlattığını özetler.
| Kelime | Ne anlatır? | Doğru kullanım |
|---|---|---|
| Strafor | Türkiye'de EPS'nin yerleşik halk adı; markadan türemiştir. | Günlük dil ve ticari yazışma için en yaygın kelime. |
| Köpük | Genel bir kelime; strafor dışında poliüretan, PE ve EPP köpükleri de kapsar. | "Köpük kutu", "köpük koli" denince kastedilen çoğunlukla strafordur. |
| EPS | Teknik ve uluslararası ad: expanded polystyrene. | Teknik şartname, standart ve ihracat belgeleri. |
| Styrofoam | Aslında bir XPS (ekstrüde polistiren) markasıdır; yurt dışında EPS için de yanlış kullanılır. | Türkçe metinde tercih edilmez. |
Kısacası strafor kutu ile köpük kutu aynı üründür; biri halk dili, diğeri ticari addır. EPS ile XPS ise gerçekten farklı malzemelerdir: XPS ekstrüzyonla üretilen, daha yoğun ve genellikle renkli (mavi, pembe) bir köpüktür ve yapı yalıtımında kullanılır. İkisinin farkını EPS mi XPS mi seçim rehberinde, terim tartışmasını da strafor kutu mu köpük kutu mu yazısında ayrıntılı anlattık. Ambalaj tarafında karşınıza çıkan EPP ve EPE köpüklerinin farkı için EPS, EPP ve EPE karşılaştırmasına bakabilirsiniz.
Aşağıdaki değerler EPS malzemesinin genel aralıklarıdır; bir ürünün tam değeri yoğunluğuna ve üretim biçimine göre bu aralık içinde değişir.
| Özellik | Tipik değer | Pratikte ne demek? |
|---|---|---|
| Yoğunluk (dansite) | 10-35 kg/m³ (ambalaj kutularında genellikle 20-25) | Sayı büyüdükçe malzeme sertleşir, darbeye ve basınca dayanımı artar. |
| Isı iletkenliği | Yaklaşık 0,032-0,040 W/m·K | Durgun havaya yakın; bu yüzden ısı yalıtımında kullanılır. |
| Hava oranı | Hacmin yaklaşık yüzde 98'i | Çok hafiftir; büyük bir kutu tek elle taşınır. |
| Su emme | Kapalı gözenekli; uzun süre suda kalsa bile hacimce yüzde birkaçı geçmez | Islanır ama suyu bünyesine almaz, küflenmez, çürümez. |
| Kullanım sıcaklığı | Derin dondurucu soğuğundan yaklaşık +75 °C'ye kadar | Dondurulmuş ürünle sorun yok; kaynar su ve doğrudan ateşle deforme olur. |
| Yangın davranışı | Standart EPS yanıcıdır; alev geciktirici katkılı üretim B1 sınıfına girer | Yapı yalıtımında B1 istenir; ambalajda standart EPS yaygındır. |
| Kimyasal dayanım | Su, tuz, asit ve bazlara dayanır; aseton, tiner ve benzin gibi çözücüler eritir | Yapıştırıcı ve boya seçerken belirleyicidir. |
Bu tablodaki en kritik satır yoğunluktur. Aynı görünen iki strafor kutudan biri 16 DNS, diğeri 24 DNS ise ikincisi hissedilir biçimde daha sert, daha dayanıklı ve daha pahalıdır. Hangi işe kaç DNS gerektiğini strafor dansite rehberinde tablo hâlinde verdik. Yangın sınıfı sorusunun ayrıntısı ise strafor yanıcı mıdır yazısında.
Straforun üç temel işi vardır: ısıyı geçirmemek, darbeyi sönümlemek ve hafif olmak. Her kullanım alanı bu üç özellikten birine ya da ikisine yaslanır.
| Alan | Örnek ürünler | Hangi özellik çalışır? |
|---|---|---|
| Soğuk zincir | Dondurma, balık, et, ilaç ve numune taşıma kutuları; buz aküsüyle birlikte | Isı yalıtımı + hafiflik |
| Koruyucu ambalaj | Kavanoz, şişe, kupa ve bardak yuvaları; köşe koruyucular; elektronik ve makine parçası yatakları | Darbe sönümleme |
| Dolgu | Koli içi boşluk dolgusu, alüminyum pergola ve tente profillerinin iç dolgusu | Hafiflik + yalıtım |
| Yapı | Dış cephe mantolama levhası, asmolen döşeme bloğu, söve bloğu, çatı ve zemin yalıtımı | Isı yalıtımı + hafiflik |
| Reklam ve dekor | Harf ve logo kesimi, maket, pasta maketi, sahne dekoru, döküm modeli | Kolay işlenebilirlik + hafiflik |
| Tarım ve hobi | Fide viyolü, topraksız tarım yüzdürme levhası, kuluçka ve arı kovanı yalıtımı | Yalıtım + su tutmama |
Ticari hacim olarak en büyük iki alan yapı yalıtımı ve ambalajdır. E-ticaretin büyümesiyle koruyucu ambalaj tarafı hızla genişledi: kargoda kırılan bir kavanozun iade, yeniden gönderim ve olumsuz yorum maliyeti, onu koruyacak strafor yuvanın maliyetinin çok üstündedir. Bu yüzden cam, seramik ve elektronik satan işletmeler ürünlerini ürüne özel kesilmiş strafor yuvalarla gönderir. Yuva, seperatör, köşe koruyucu ve dolgu köpüğü arasındaki farkı köpük ambalaj rehberinde anlattık.
Evet. Strafor ısıyı iki yönde de yavaşlatır: dışarıdaki sıcağın içeri girmesini ve içerideki soğuğun dışarı kaçmasını. Bunu yapan şey plastik değil, plastiğin hapsettiği havadır. Durgun hava bilinen en zayıf ısı iletkenlerinden biridir; strafor bu havayı milyonlarca kapalı hücreye bölerek hareket etmesini, yani konveksiyonla ısı taşımasını engeller. Sonuç, aynı kalınlıktaki beton duvarın onlarca katı yalıtım gücüdür.
Önemli bir ayrım: strafor soğutmaz, yalnızca yavaşlatır. Bir strafor kutu içine konan dondurma, yanında donmuş buz aküsü yoksa yine erir; kutu bu erimeyi saatlerce geciktirir. Kutunun et kalınlığı, dış ortam sıcaklığı, kapağın kaç kez açıldığı ve içindeki soğuk kaynağı süreyi belirler. Bu hesabı strafor köpük kutu kaç saat soğuk tutar yazısında, buz aküsü, buz ve kuru buz kıyasını da fizik hesabıyla kıyas yazısında anlattık.
Kullanım sıcaklığı içinde strafor kimyasal olarak kararlı, kokusuz ve inert bir malzemedir; bu yüzden onlarca yıldır gıda ambalajında, balık ve et kasalarında, dondurma kutularında kullanılır. Üretiminde CFC gibi ozon tabakasına zarar veren gazlar yoktur; şişirici gaz olan pentan üretim sırasında büyük ölçüde uçar. Gıdayla doğrudan temas edecek ürünlerde gıdaya uygun hammadde kullanılması gerekir; bu bilgiyi üreticiden istemek alıcının hakkıdır.
Dikkat edilecek iki nokta vardır. Birincisi sıcaklık: strafor mikrodalgaya ve kaynar suya uygun değildir, deforme olur. İkincisi yakma: strafor açık ateşte yakılmamalıdır; her plastik gibi yanarken zararlı duman çıkarır. Kullanım ömrü biten strafor yakılmaz, geri dönüşüme verilir.
Geri dönüşüm konusu ayrı bir tartışma başlığıdır. Strafor mekanik olarak geri dönüştürülebilir (plastik kodu 6, PS); kırılıp eritilerek yeniden polistiren granüle çevrilir ya da öğütülüp hafif beton ve dolgu malzemesine katılır. Zorluk malzemede değil toplama sistemindedir: hafif olduğu için taşıma maliyeti yüksektir. Konunun ayrıntısı strafor ve çevre yazısında.
Küçük işlerde keskin maket bıçağı yeterlidir; kalın bloklarda temiz sonucu sıcak tel verir. Isıtılmış ince bir tel malzemeyi kesmez, eriterek ayırır; bu yüzden kenar pürüzsüz çıkar ve toz oluşmaz. Seri üretimde bu tel bir CNC tezgâha bağlanır ve bilgisayardaki çizim (DXF, DWG, PDF) doğrudan kesime çevrilir. Harf, logo, ürüne özel yuva ve seperatör bu yöntemle üretilir. Üretimin adımlarını ve üretici seçimini strafor fabrikası ve üretimi yazısında anlattık.
Kural basit: çözücü içeren hiçbir yapıştırıcı kullanılmaz. Aseton, tiner ve benzin bazlı yapıştırıcılar straforu eritir. Uygun seçenekler su bazlı beyaz tutkal (PVA), strafor için üretilmiş poliüretan yapıştırıcılar, düşük sıcaklık silikon tabancası ve çift taraflı bant ya da bantlı montaj şeritleridir. Yapı uygulamalarında strafor levhalar çimento esaslı yapıştırma harcıyla yapıştırılır.
Aynı kural boyada da geçerlidir: selülozik boya ve sprey boyaların çoğu yüzeyi eritip çukurlaştırır. Su bazlı akrilik boya, plastik esaslı iç cephe boyası ve lateks boya sorunsuz tutar. Dış mekân harflerinde önce alçı ya da akrilik bir astar, sonra boya uygulanır; böylece yüzey hem sertleşir hem güneşe dayanır.
SFT Strafor, İstanbul Tuzla'daki tesisinde EPS'yi hem şekilli kalıplama hem de blok kesim yöntemiyle işleyen bir üreticidir. Kalıplı ürünlerde 9 modellik strafor kutu ailesi (dondurma, balık ve taşıma serileri), kavanoz ve kupa koruma kutuları ile köşe koruyucular; CNC kesim tarafında ise ürüne özel yuva ve seperatörler, harf ve şekil kesimi, pergola ve tente profil dolguları üretilir. Yapı tarafında ısı yalıtım levhaları ve asmolen blokları bulunur; soğuk zincir için sulu ve jel tip buz aküleri de aynı çatı altındadır.
Sipariş paket bazlıdır ve minimum sipariş bir pakettir; ölçüyü yerinde görmek isteyenlere numune gönderilir. Kalıplı ürünlerde ölçüler sabittir, CNC kesim ürünlerde ölçü çiziminize göre belirlenir. Bir ürünün kaç DNS olduğu, et kalınlığı ve iç hacmi her ürün sayfasındaki teknik tabloda yazılıdır; örnek olarak D1 dondurma kutusu ya da çok amaçlı dolgu köpüğü sayfasına bakabilirsiniz. Türkiye geneline sevkiyat yapılır.
WhatsApp ile teklif alınStrafor, Türkiye'de genleştirilmiş polistirenin halk arasındaki adıdır. Kelime bir marka adından türemiş, zamanla malzemenin genel adı olmuştur; "stropor", "strapor" ve "styropor" aynı kelimenin farklı yazımlarıdır.
Evet. Strafor halk adı, EPS (expanded polystyrene, genleştirilmiş polistiren) teknik adıdır. Teknik şartnamelerde EPS, günlük dilde strafor ya da köpük denir.
Polistiren boncuklarından. Boncukların içindeki pentan gazı buharla ısıtılınca genleşir, boncuklar şişer ve kalıpta birbirine kaynaşır. Son üründe hacmin yaklaşık yüzde 98'i havadır.
Hayır. Kapalı gözenekli yapısı sayesinde yüzeyi ıslanır ama suyu bünyesine almaz; nemli ortamda küflenmez ve çürümez.
Derin dondurucu sıcaklıklarında sorunsuz kullanılır. Yaklaşık +75 °C'nin üzerinde yumuşamaya ve büzülmeye başlar; kaynar su, mikrodalga ve açık ateşle deforme olur.
Standart strafor yanıcı bir malzemedir. Yapı yalıtımında kullanılan alev geciktirici katkılı üretim B1 sınıfına girer; alev kaynağı çekilince kendi kendine sönmesi beklenir. Ambalaj ürünlerinde standart EPS yaygındır.
Kullanım sıcaklığında kararlı ve kokusuzdur; gıda ambalajında yaygın kullanılır. Gıdayla doğrudan temas edecek ürünlerde gıdaya uygun hammadde istenmelidir. Yakılmamalı, mikrodalgada ve kaynar suda kullanılmamalıdır.
Dansite, bir metreküp straforun kilogram cinsinden ağırlığıdır. Hafif dolgu ve dekor için düşük, ağır ürün koruması ve kutular için 20 DNS ve üzeri tercih edilir. Ürün bazlı seçim tablosu dansite rehberimizde.
Kutu, yuva ve kesim ürünleri doğrudan üreticiden paket bazında alınır; SFT Strafor'da minimum sipariş bir pakettir. Yapı levhaları yapı marketlerde de bulunur. Fiyat, yoğunluk, ölçü ve adede göre değişir; fiyatı belirleyen etkenleri strafor kutu fiyatları yazısında anlattık.
Duruma göre. Kalıpla üretilen kutu, kupa ve köşe koruyucularda ölçüler sabittir. Bloktan CNC ile kesilen yuva, seperatör, harf ve dolgularda ölçü sizin çiziminize göre belirlenir; DXF, DWG ya da ölçülü bir PDF göndermeniz yeterlidir.
Strafor, köpük ve EPS aynı malzemenin üç adıdır: polistiren boncuklarının buharla şişirilmesiyle elde edilen, yüzde 98'i hava olan beyaz köpük. Isıyı yavaşlatması, darbeyi sönümlemesi ve hafifliği onu soğuk zincirden e-ticaret ambalajına, mantolamadan reklam harfine kadar geniş bir alana taşımıştır. Doğru ürünü seçerken sorulacak ilk üç soru şunlardır: kaç DNS, et kalınlığı ne kadar, kalıplı mı kesim mi? Bu üç cevap, straforun sizin işinizde ne kadar iyi çalışacağını belirler.
İstiridye mantarı kışın yetişir; zor olan tek dönem kuluçkadır. Strafor kutuyla kuluçka, levhadan hasat dolabı, Kasım–Ocak...
Strafor köpük üretiminin adımları, blok kesim ile kalıp üretimi farkı ve strafor üreticisi seçerken sorulması gereken...
Jel buz aküsü, su bazlı jelle dolu, dondurulup köpük kutuya konan tekrar kullanılabilir soğutucudur. Çeşitleri, sulu...
