Bioklimatik pergolanın çatısını kuran hareketli lameller, sistemin gökyüzüne bakan en geniş yüzeyidir. Yağmur, dolu ve güneş önce onlara çarpar; sistemin altında oturan kişinin duyduğu ses de, hissettiği sıcaklık da büyük ölçüde bu panelin davranışıyla belirlenir. Lamel içi strafor köpük dolgu, panelin altındaki hava hacmini kapatan bir iç parçadır ve her lamel tipi için o lamelin kesitinden çıkarılır. Bu modeli ayıran şey kesim geometrisidir: parçanın üst yüzeyi lamelin kavisini takip eder, alt yüzeyine ise tabandaki vida yataklarını serbest bırakacak oluklar açılır.
| Ürün | Pergola lamel içi strafor köpük dolgu |
| Kesim tipi | Kavisli iç yüzey + alt oluklu |
| Uygulandığı profil | Bioklimatik pergola tavan lameli, dönebilen alüminyum panel |
| Malzeme | EPS (genleştirilmiş polistiren) strafor köpük |
| Yoğunluk | 12–30 DNS; tavsiye edilen 16 DNS |
| Isı iletkenliği | 16 DNS mertebesinde yaklaşık 0,038 W/mK |
| Yangın sınıfı | B1 (zor alevlenici, alev geciktiricili) |
| Kesim yöntemi | CNC kontrollü sıcak tel |
| Kesim toleransı | ± 1–2 mm |
| Standart boy | 200 cm; gerektiğinde 100 cm |
| Su emme (hacimce) | %2–4 mertebesinde, kılcallık göstermez |
| Kabul edilen dosya | DXF / DWG tercih edilir; kesit fotoğrafı da yeterlidir |
| Minimum üretim | Kesite göre değişir, genellikle 400–600 metre bandında |
Bir bioklimatik lamelin kesitine bakıldığında düz bir dikdörtgen görülmez. Panelin kendi ağırlığını taşıyabilmesi ve kapandığında yan komşusuyla su geçirmeyecek biçimde birleşebilmesi için üst yüzey hafif kavislidir; alt tarafta ise mil yatakları, vida kanalları ve birleşme tırnakları yer alır. Bu geometri panelin mühendisliğidir — kaldırılamaz, düzleştirilemez.
Dolayısıyla düz kesilmiş bir köpük levha bu kesite oturmaz. Ya kavisin altında hava boşluğu kalır ya da tabandaki çıkıntılara takılıp içeri girmez. Bu modelde parçanın üst yüzeyi lamelin kavisini takip edecek şekilde, alt yüzeyi ise vida yataklarını serbest bırakacak oluklar açılarak kesilir. CNC sıcak tel kesimin toleransı ± 1–2 mm bandındadır; program bu toleransı gözeterek hazırlanır, böylece parça sürtünerek deforme olmadan içeri girer ve girdikten sonra kesitte oynamaz.
DXF veya DWG paylaşıldığında program doğrudan o çizimden yazılır. Elde çizim yoksa lamelin kesitini net gösteren bir fotoğraf ile iç ölçüler de iş görür.
Bioklimatik pergolada son kullanıcının en sık dile getirdiği rahatsızlık yağmur sesidir. Sebebi geometriktir: lamel, sistemdeki en geniş ve en ince cidarlı yüzeydir ve alt tarafında koca bir hava boşluğu vardır. Damla çarptığında panel titreşir, altındaki boşluk bu titreşimi taşır ve ses aşağıya iletilir. Panjur ve kepenk sektörü aynı davranışı yıllardır tarif ediyor: içi boş bir alüminyum lamel, darbe aldığında davul derisi gibi davranabilir.
Burada yaygın bir yanlış anlatımı düzeltmek gerekiyor. Strafor köpüğün gözenekleri kapalıdır; hava geçirmeyen bu yapı, akustik süngerlerdeki gibi ses dalgasını içine alıp sürtünmeyle tüketemez. Katkı başka bir yoldan gelir: lamelin altındaki boşluk kapandığı için panel serbestçe titreşemez, ve cidara yaslanan kütle titreşimin sönümlenmesini kolaylaştırır. Kısacası mekanizma ses soğurma değil, titreşim sönümlemedir.
Ne kadar azaldığı sayıyla ifade edilmemektedir ve bu bilinçli bir tercihtir. Sonuç yağışın şiddetine, sacın kalınlığına, lamelin genişliğine ve sistemin bağlanma detaylarına göre değişir. Avrupa'nın büyük pergola markaları da aynı nedenle sayı vermekten kaçınıyor; bu konuda yayımlanmış bir ölçüm bulunmuyor.
Bioklimatik lamel sabit bir panel değildir; kendi ekseninde döner ve gün içinde defalarca konum değiştirir. Bu, sabit çatı profillerinde karşılaşılmayan bir soru doğurur: parça, panel döndüğünde kayar mı?
Cevap kesit geometrisinde. Parça düz bir blok olarak değil, lamelin iç yüzeyine ve tabandaki çıkıntılara geçme mantığıyla kesildiği için kesit içinde serbest hareket edebileceği bir yön kalmaz. Alt oluklar vida yataklarına oturur, üst yüzey kavisi takip eder; parça yalnızca girdiği eksen boyunca hareket edebilir, o eksende de profilin kapak ve birleşim detayları sınırlar. Kesit toleransının ± 1–2 mm bandında tutulmasının pratik gerekçesi budur: gevşek bir parça döner panelde yer değiştirir, sıkı bir parça montajda deforme olur.
Lamel genişledikçe cidarın lokal olarak burkulmaya karşı direnci azalır. İnce cidarlı alüminyum boruların polistiren köpükle doldurulduğu akademik çalışmalarda, dolgunun cidarın deformasyon biçimini değiştirdiği raporlanmıştır — dolgu, cidara yanal destek veren bir eleman gibi davranır.
Bunu doğru ölçekte söylemek önemli: dolgu, sistemin statik hesabının yerine geçmez ve kar yükü, rüzgâr yükü ya da açıklık hesabı gibi kalemleri değiştirmez. Bunlar pergola sisteminin kendi mühendisliğidir. Dolgunun katkısı, dolu bir kesitin boş bir kesite göre lokal deformasyona daha dirençli olmasıyla sınırlıdır.
Bioklimatik sistemlerde lamel boyu çoğu zaman 2 metreyi geçer. Dolgu ise standart olarak 200 cm boyunda sevk edilir, gerektiğinde 100 cm'lik parçalar da üretilir. Bu, montajda parçaların uç uca eklenmesi anlamına gelir ve bunun iki gerekçesi vardır.
Birincisi ısıl hareket. Metre başına 1 °C'lik ısınmada strafor köpük 63 mikron, alüminyum ise 23 mikron uzar. Tek başına küçük bir fark; ancak 2 metrelik bir parçada ve 50 derecelik bir salınımda birikerek 4 mm mertebesine çıkar. Parçalar uç uca eklendiğinde bu birikim ek yerlerine bölünür — tek uzun parçada ise tamamı iki uçta toplanır.
İkincisi fire yönetimi. Lamel boyları projeden projeye değişir ve standart boy her seferinde tam tutmaz. Artan parça elle kırılarak başka bir lamelde değerlendirilebilir. Dökme köpük uygulamalarında bu mümkün değildir, çünkü köpük panelin içinde yapışık hâlde kürlenir ve söküldüğünde parça olarak geri alınamaz.
Kesitiniz kavisli değil de üst çeperinde uzunlamasına çıkıntı taşıyorsa üst kanallı kesim dolgu, tabanında dikdörtgen tırnaklar varsa kademeli (dişli) kesim dolgu daha uygundur. Tüm kesim tipleri ve karşılaştırma tablosu için pergola ve tente dolguları kategorisine bakabilirsiniz.
Lamelimin kesiti farklı, yine de üretilebilir mi?
Evet. Parça kalıpla değil, kesitten çıkarılan CNC programıyla kesilir. Marka ve model kısıtı yoktur; belirleyici olan kesitin geometrisidir.
Çizimim yok, kesit fotoğrafı yeterli mi?
Yeterlidir. DXF veya DWG tercih edilir, ancak lamelin kesitinden çekilmiş net bir fotoğraf ve iç ölçüler de kesim programı için kullanılabilir.
Yağmur sesini ne kadar azaltır?
Bir desibel değeri paylaşılmamaktadır. Katkı, lamelin serbest titreşebildiği hacmin kapanmasından gelir; sonuç yağışın şiddetine, sacın kalınlığına ve lamelin sistemdeki bağlanma biçimine göre projeden projeye değişir.
Ses yalıtım süngeri gibi mi çalışıyor?
Hayır. Strafor köpük kapalı gözeneklidir; açık gözenekli akustik süngerler gibi sesi içine alıp soğurmaz. Buradaki mekanizma titreşim sönümlemedir.
Lamel döndüğünde dolgu kayar mı?
Parça, kavise ve tabandaki çıkıntılara geçme mantığıyla kesildiği için kesit içinde serbest hareket edeceği bir yön kalmaz. Kesit toleransı bu nedenle ± 1–2 mm bandında tutulur.
Lamele ne kadar ağırlık ekler?
16 DNS'te malzemenin katı polimer oranı %2 mertebesindedir, geri kalanı hapsedilmiş hava. Kesit alanı büyüdükçe metredeki ağırlık da artar, ancak lamel motorunun ve mafsalının hesabını değiştirecek bir mertebeye ulaşmaz.
Isı yalıtımı sağlar mı?
Panelin altındaki hava hacmini kapatarak iç yüzeye ısı geçişini yavaşlatır. Bunu bir ısı bariyeriyle karıştırmamak gerekir: bariyer, profilin metalini bölerek iletimi metal üzerinde durdurur; dolgu böyle bir kesme yapmaz.
Poliüretan dolgudan daha mı iyi yalıtıyor?
Hayır — bu başlıkta poliüretan öndedir (0,022–0,023 W/mK; buradaki malzeme 0,038 W/mK civarı). Hazır kesim parçanın kazandığı yerler başka: kürlenme beklenmez, kesite basınç binmez, parça geri çıkarılabilir ve artan boy başka bir lamelde değerlendirilebilir.
Hangi yoğunluk seçilmeli?
12–30 DNS aralığında üretim yapılabilir; lamel uygulamalarında tavsiye edilen değer 16 DNS'tir. Kesit dar ve parça inceyse daha yüksek yoğunluk değerlendirilir.
Lamelim 4 metre, tek parça üretilebilir mi?
Standart sevk boyu 200 cm'dir, gerektiğinde 100 cm de üretilir. Uzun lamellerde parçalar uç uca eklenerek uygulanır; bu, köpük ile alüminyum arasındaki ısıl hareket farkının ek yerlerine dağılmasını da sağlar.
Artan parçayı ne yapmalıyım?
Elle kırılarak başka bir lamelde değerlendirilebilir. Parçanın atılması gerekmez.
Sistemin kar ve rüzgâr yükü hesabını değiştirir mi?
Hayır. Kar yükü, rüzgâr yükü ve açıklık hesabı pergola sisteminin kendi mühendisliğidir. Dolgunun katkısı, dolu bir kesitin lokal deformasyona daha dirençli olmasıyla sınırlıdır.
Yaz güneşinde deforme olur mu?
Malzemenin sürekli çalışma sınırı 70 °C mertebesindedir. Bugüne kadar sahadan bu yönde bir bildirim gelmemiştir. Koyu renkli ve gün boyu güneş gören lamellerde yoğunluk tercihi bu başlık göz önünde tutularak yapılır.
Montajda hangi yapıştırıcı kullanılabilir?
Parça sürülerek yerleştiği için çoğu uygulamada yapıştırıcıya gerek kalmaz. Kullanılacaksa seçilen ürünün polistirenle uyumlu olduğu önceden doğrulanmalıdır; petrol türevi çözücüler malzemeye zarar verir.
Numune alabilir miyim?
Evet. Kesit ulaştıktan sonra numune gönderiliyor; parça gerçek lamelde denenip kavise ve vida yataklarına oturuşu görülebiliyor.
💬 Lamel kesitinizi (DXF/DWG ya da fotoğraf) WhatsApp'tan gönderin
